Przełomowe momenty w historii stwardnienia rozsianego (SM)

Rok 1421

Pierwszy znany przypadek SM

W 1421 roku Saint Lidwina jeździła na łyżwach w Schiedam w Holandii, kiedy nagle poczuła osłabienie i upadła, łamiąc sobie żebro w wie­ku 15 lat. Upadek był pierwszym objawem jej choroby, która stopniowo nasilała się, aż do wystąpienia niedowładu obu nóg. Historycy uznają przypadek Lidwiny za jeden z pierw­szych udokumentowanych przypadków SM25.

Lata 30. XIX wieku

Pierwsze ilustracje SM

W latach 30. XIX wieku francuski anatom Jean Cruveilhier oraz szkocki patolog Robert Carswell po raz pierwszy — w tym samym czasie, choć niezależnie od siebie — opisali i zilustrowali zmiany chorobowe w układzie nerwowym, jakie powstają w przebiegu SM26,27

Rok 1868

Diagnoza SM

Dr Jean­Martin Charcot, profesor Uniwersytetu w Paryżu, prowadził leczenie kobiety, u której występowało drżenie kończyn oraz zaburzenie mowy. Po jej śmierci wykrył w jej mózgu blaszki, które określił mianem „sclerose en plaques”. Powiązał obecność tych blaszek ze swoimi pozostałymi obserwacjami klinicznymi i był pierwszą osobą, która roz poznała SM jako odrębną jednostkę chorobową29,28.

Rok 1878

Odkrycie mieliny

W 1878 r. francuski naukowiec dr Louis Ranvier od­ krył osłonkę mielinową, która chroni oraz wspie­ ra komórki nerwowe, i która ulega uszkodzeniu u pacjentów z SM30.

Rok 1916

Badania zmian patologicznych w SM

Zatrudniony na Uniwersytecie w Edynburgu patolog dr James Dawson dokonał w 1916 roku przełomu w pa­ tologii SM, gdy po raz pierwszy opisał widoczne pod mikroskopem uszkodzenia osłonki mielinowej oraz stan zapalny naczyń krwionośnych w mózgu29.

Rok 1933

Postęp w badaniach nad SM

W 1933 roku amerykański naukowiec dr Thomas Rivers udowodnił, że SM nie jest chorobą wi­ rusową, wykazując możliwość odtworzenia objawów SM u zwierząt, po wstrzyknięciu prawidłowej mieliny i wywołaniu odpowiedzi autoimmunologicznej. Tę postać choroby u zwierząt określono mianem doświadczal­nego alergicznego zapalenia mózgu i rdzenia (ang. experimental allergic encephalomyelitis, EAE)30.

Rok 1959

Odkryta rola limfocytów T

W 1959 r. amerykański neuroimmunolog dr Philip Paterson stwierdził, że w rozwoju EAE biorą udział limfocyty T, po tym, jak zademon­strował przeniesienie tej choroby z jednego zwierzęcia na drugie, wstrzykując te komórki układu odpornościowego30,31.

Rok 1960

Odkryta rola limfocytów B

W 1960 roku grupa naukowców wykryła w płynie mózgowo­rdzeniowym (ang. cerebrospinal fluid, CSF) chorych na SM inny rodzaj komórek układu odpornościowego, które określono mianem limfocytów B, co stanowiło olbrzymi krok naprzód w diagnostyce32.

Lata 60. i 70. XX wieku

Rezonans magnetyczny w diagnostyce SM

W ciągu kolejnych dwóch dziesięcioleci dalej badano rolę ludz kiego układu odpornościowego w przebiegu SM. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku wielu naukowców potwierdziło, że SM to choroba o podłożu immunologicznym33,34.

Rok 1981

Wykorzystanie po raz pierwszy MRI do postawienia rozpoznania SM

W 1981 roku brytyjski naukowiec dr Ian R. Young wykorzystał obrazowanie metodą magnetycznego rezonansu jądrowego (ang. Magnetic Resonance Imaging, MRI) do oceny mózgu chorego na SM. Po pierwszym badaniu obrazowym stało się jasne, że nawet w przypadku bezobjawowych pacjentów, MRI można wykorzystać do zidentyfikowania objawów choroby37.

Rok 1983

Nowy standard oceny niesprawności

Neurolog John Kurtzke opracował rozszerzoną skalę nie­wydolności ruchowej (ang. Expanded Disability Status Scale, EDSS), która jest wykorzystywana do oceny chorych na SM w praktyce klinicznej i w badaniach klinicznych35. Niektóre z tych ocen obejmują sprawność wzroku, koordy­nację ruchową oraz problemy z poruszaniem kończynami.

Lata 90. XX wieku

Pierwsze leki w leczeniu SM

W latach 90. XX wieku opracowano pierwsze leki w celu uła­twienia kontroli nad objawami przedmiotowymi i podmioto­wymi SM, które jednak nie pozwalały na uzyskanie wylecze­nia. Dopuszczono do stosowania kilka leków podawanych we wstrzyknięciach w celu zmniejszenia częstości napadów ze strony układu nerwowego u osób z rzutową postacią SM (ang. relapsing MS, RMS), najczęściej występującą postacią choroby31. Od tego czasu opracowano kilka dodatkowych leków spowalniających narastanie niesprawności.

Kolejne opcje terapeutyczne dostępne w leczeniu rzutowej postaci SM

Kolejne opcje terapeutyczne dostępne w przypadku rzutowej postaci SM. Opracowano i dopuszczono do stosowania w leczeniu RMS nowe leki o różnych mechanizmach działania i różnych drogach podawania. Podstawowy mechanizm odpowiadający za skuteczność większości leków opiera się na ukierunkowaniu na limfocyty T.

Obecnie

Kontynuacja innowacyjnych badań

Przez ostatnie dwa dziesięciolecia naukowcy kontynuowali badania dotyczące SM. Najnowsze wyniki badań naukowych sugerują, że limfocyty B odgrywają ważną rolę w progresji SM36,37. W wielu krajach na świecie dostępne są obecnie leki modyfikujące przebieg choroby, stosowane w leczeniu pierwotnie­postępującej postaci stwardnienia rozsianego.